Historia wsi Kustyń

Ludność 1040, powierzchnia 1,164 km2.

Wieś Kustyń znajduje się na granicy między strefami lasów mieszanych i lasostepu. Obok przepływa główna rzeka obwodu Horyń, a przez wioskę niesie swoje wody jej lewy dopływ, rzeczka Swyrynycia (Kustyńka).

We wczesnej epoce brązu istniały tutaj osady kultur strzyżowskiej i horodzko-zdowbyckiej. Na polach znajdują się fragmenty ceramiki, narzędzia pracy.

Pierwsze wieści o Kustynie podaje ustawa z 1518 r. Zawiera królewskie potwierdzenie, że „Kostgo” należy do zamku w Równe. W innym zapisie tego samego dokumentu wieś nazywa się „Kustgin”.

Należy zauważyć, że swego czasu Kustyń należał do książąt Neświckich, którzy byli w stosunkach rodzinnych z książętami Zbaraskimi. Semen Neświcki, mieszkając w Kustyniu w 1464 roku, kupił Równe, a wnuczka Neświckiego Semena syna Wasyla była żoną Konstanty Ostrogskiego. Wtedy wieś stała się własnością tych książąt.

We wsi majątek właścicieli znajdował się na wyspie stawu utworzonego w wyniku przegrodzenia rzeki zaporą. W ten sposób dostęp do pałacu był ograniczony barierą wodną. Po stronie północnej na brzegu założono dość piękny park z różnorodnymi nasadzeniami drzew. Wjazd na wyspę został zorganizowany od strony parku i wsi. Centrum wsi jest nadal nazywane Miasteczkiem. Kubyński majątek ciągle przechodził od jednego właściciela do drugiego.

Ustawa z 1563 r. świadczy o tym, że Kustyń jest własnością P. Kirdeja Milskiego, który był w sąsiedztwie z posiadłością księcia Wasyla Ostrogskiego. Ich granicy opisano w inwentarzu z 1569 r. Po ślubie córki Polujskiego z Gołowytkim majątki przeszły w ręce Suchodolskich, Oteckich, Moksztyńskich i innych.

W 1572 r. w Kustyniu zaobserwowano cudowną „łunę”, która wywołała zamieszanie chłopów, o czym już dawno mówiono. Możliwe, że zorza polarna osiągnęła szerokość wsi.

Pod koniec 1648 r. „chłopi kustińscy” mieli drużynę bojową, która atakowała majątki ziemskie.

Ustawa z 1777 r. informuje o zamkowych hajdukach, którzy w „Kustyńskim majątku” skrzywdzili karczmarza, obrabowali chłopów, uszkodzili barcie. Zaczynając od XVIII wieku Kustyń jest pisany po łacinie jako Kustyń, a czasami – szczególnie na mapach – jako Kostyn, Kostyń.

W czasach Rzeczypospolitej całe wzgórze za Kustyniem zajmował klasztor Bernardynów, w którego kamiennej zagrodzie oprócz kościoła mieścił się korpus celi mnichów, a na drugiej wysokości znajdowała się tzw. Kalwaria, miejsce procesji cierpienia wzdłuż 14 kaplic z figukami rytualnymi. Był tu także cmentarz klasztorny.

Obszar został obkopany głęboką fosą z wodą i połączony ze wsią przez most. Czas nie zachował tego osobliwego zespołu architektonicznego, z wyjątkiem kościoła, w którym obecnie działa kościół św. Mikołaja.

Klasztor został założony w 1732 roku. Przy nim działała szkoła.

W 1700 r. w Kustyniu wzniesiono i konsekrowano drewniany kościół, który w 1830 r. został częściowo odnowiony kosztem parafian. W 1837 r. kościół klasztoru Bernardynów przeniesiono na oddział prawosławny. Drewniany kościół z czasem się zawalił, a w murowanym kościele otwarto kościół Św. Mikołaja Cudotwórcy. W 1860 r. pomieszczenie zostało odnowione.

Według danych z 1889 roku „we w. Kustyń w pobliżu rzeki Horyń gminy Kustyńskiej” było 82 jardów. W tamtych czasach Kustyń mieścił: wspaniały pałac pana, szkołę parafialną, hamernię, olejarnię, smolarnię. Wieś Kustyń była centrum gminy o tej samej nazwie, która obejmowała szereg osad, w tym hutory Hamarnia, Marynin, Kolonia Kustyńska, Sergijiwka. We wsi działały dwie kuźnie, młyn, gorzelnia i sklep. Ludność była zaangażowana w gospodarkę wiejską z niewielkimi udziałami ziemi, niektórzy ludzie pracowali na kolei. W Kustyniu było 123 dymy (domy), w których mieszkało 844 mieszkańców, murowany kościół. Według spisu z 1911 roku liczba osób spadła do 760. Pracowali – punkt felczerski, gorzelnia ziemska, punkt maszyn rolniczych, sklep, spółdzielnia, szkoła jednoklasowa. Właściciel ziemski, Semonowski, posiadał 900 akrów ziemi, pałac zaprojektowany i zbudowany przez architekta B. B. Zuga. Niestety los klasztoru spotkał także pałac. Podczas wojny został całkowicie zniszczony.

Ludzka interpretacja nazwy Kustyń kojarzy się ze słowem kust „krzak”, ponieważ, jak mówią, miejsce, w którym została założona wieś, było w „zaroślach krzaków” lub to, że wykonywali tam rytuał „wodzenia krzaku”.

Oficjalnie Kustyń obejmował następujące hutory: Hamarnia – w kierunku linii kolejowej, gdzie znajdowała się hamarnia „warsztat topienia metali”, Marynin (Marynina) – tutaj pierwszą osadniczką była Marina; Kolonia Kustyńska (Kustyń) – osada z migrantami z Polski; Sergijiwka – teraz osobna wieś. Znają również w Kustynie dzielnice imienne, takie jak Miasteczko – „centrum, w którym znajdował się urząd gminy”; Staryky „najstarszy kwartał w pobliżu stawu, parku”; Peregonirka „dawny las wykorzystywany do wypasu”; Pidgaj „w kierunku małego gaju”; Wydumka „nowo założona („wymyślona”) ulica”; Szlach „nowe budynki w kierunku głównej szosy”.

Przez Kustyń, tworząc stawy, płynie do Horynia rzeczka Nasha (Kustynka), nazwana zapisem z 1569 roku jako Swyrnycia. Ponadto znają strumień Ruczajok.

Starsi kustyńcy pamiętają liczne nazwy uroczysk, takich jak grunty orne: Nowyna – „w miejscu wykorzeniałego lasu”; Granica – „na granicy z Żytyniem”; Pomirky – „zmierzone równomiernie działki”; Pidreszyczyna – „pod wsią Reszuck”; Korea – „w znacznej odległości od wsi”; Koło fortu – „w pobliżu redutów fortecy”; Wielkie pola, Małe pola; sianokosy: Obołonnia – „równe miejsce zalewowe”; Pyryszcza – możliwe, od słowa pyryć „szturchać, dźgać”; Pererwa – „miejsce, w którym rzeka Horyń dzieli koryto rzeki, jakby „przerywa” sianokosy; Kut – „nadlesie w formie klina kątowego”; Korczunok – „na miejscu wykorzeniałego lasu”; Szpaniwski brzeg – „w kierunku wsi Szpanowa”; pastwiska: Skynyszcze – „w okolicy „skrzyń” – prostokątnych zagłębień gleby”; Nawdobnist – „mało zużywająca się ziemia niskiej jakości”; doliny: Głęboki jar – „podłużne zagłębienie w gęstych zaroślach”; Grebla – «dawny zbiornik młyna kołowego»; Gnylak – „nizinne tereny zabagnione”; Zapust – „ziemia, która nie jest już uprawiana”; Pod Czawunką „wąwóz w pobliżu kolei”.

 

Залишити відповідь

Ваша e-mail адреса не оприлюднюватиметься. Обов’язкові поля позначені *