Historia wsi Aleksandria

Ludność 2951, powierzchnia 1,45 km2

Najwcześniejsze ślady ludzkiej egzystencji w okolicach Aleksandrii pochodzą z wczesnej epoki brązu. Na terenie wsi zdarzają się znaleziska rzymskich monet z II wieku.

Po raz pierwszy osadę wymieniono w ustawie z 1518 r. pod nazwą „Łuk Perszkowa”, która przechodzi na własność zamku w Równe. Następnie były „Perszki”, „Perszkowe”, „Perszkiw Most”. W 1569 roku decyzją Sejmu w Lublinie osada ta należała do powiatu łuckiego województwa wołyńskiego. W 1603 roku wieś przeszła na własność księcia Aleksandra Ostrogskiego, który przemianował wieś na Aleksandrię.

W 1629 roku osada wspomniana jest jako miasto, które wchodziło w skład gminy rówieńskiej województwa wołyńskiego. W tym czasie w mieście było 357 dymów i ponad 2 tysiące ludzi. Przed atakami wroga ośrodek osadniczy, „dzieciniec”, był chroniony z trzech stron ziemnym szybem (którego pozostałości można zobaczyć również teraz), od południa rzeką Horyń. (Starsi mieszkańcy wciąż nazywają go miastem). W 1640 r. Aleksandria została poważnie zniszczona przez Tatarów. Podczas wojny wyzwoleńczej narodu ukraińskiego (lata 1648-1654) Aleksandryjczycy wraz z mieszkańcami okolicznych wiosek utworzyli drużynę powstańczą, która z powodzeniem działała w okolicy miasta. Osada stopniowo zanikła. Na mocy rozejmu andruszowskiego w 1667 roku Aleksandria pozostała częścią Polski.

Właścicielami miasta zostali feudały Koniecpolskie. W 1672 roku powstała parafia katolicka. Od 1763 roku Aleksandria była własnością magnata Stanisława Lubomirskiego. Po przystąpieniu Prawobrzeżnej Ukrainy do Rosji w 1795 roku Aleksandria została objęta wołyńskim namiestnictwem. Od 09.09.1797 Aleksandria wchodzi do powiatu rówieńskiego gubernii wołyńskiej. Aby rzeka była bardziej żeglowna, w 1810 roku lokalny właściciel ziemski zbudował na Horyniu drewnianą śluzę jednokomorową, most zwodzony i zaporę wodną. Dwa lata później śluza została przejęta przez rząd. Jednak z powodu złej opieki w 1857 roku na polecenie Ministra Dróg i Komunikacji śluza została zniszczona.

W 1842 roku na koszt księcia F. Lubomirskiego zbudowano murowaną cerkiew prawosławną. W 1861 r. Aleksandria stała się centrum gminy. Po zniesieniu pańszczyzny najlepsze ziemie pozostają z właścicielem ziemskim i kościołem. Właściciel ziemski posiadał 3500 hektarów gruntów ornych i prawie 5500 hektarów lasów, w tym 700 hektarów ziemi pozostało na użytek osobisty książęcej rodziny, reszta została wydzierżawiona polskim i niemieckim kolonistom, którzy osiedlili się na hutorach w okolicach Aleksandrii.

W 1864 roku w Aleksandrii działała szkoła parafialna, w której miejscowy ksiądz nauczał 12 dzieci. Opieki zdrowotnej udzielali felczer i farmaceuta.

W drugiej połowie Х1Х wieku w Aleksandrii działały garbarnia, maślarnia, gorzelnia, papiernia. Był tam dok rzeczny, z którego każdego roku wypływało ponad 100 tratw i statków z towarami. Rozwinięte były również rzemiosła. Najliczniejsi byli szewcy, krawcy, bandary, kowale, zduny, tynkarze, murarze. Rozwój miasta ułatwiały bazary, które odbywały się dwa razy w miesiącu, a także 5 małych targów, gdzie sprzedawane były wyroby rzemieślnicze i rolnicze. W miasteczku było 60 sklepów. W latach 90 Х1Х wieku zaczęto układać linię kolejową z Równego do Sarn. W tym czasie w Aleksandrii zbudowano most kolejowy nad rzeką Horuń i dworzec kolejowy. Życie w miasteczku ożywiło się. Budowały się cztery młyny wodne, pilśniarnia, tartak. Zdecydowana większość populacji była niepiśmienna.

Od wybuchu I wojny światowej zmobilizowano 60% mężczyzn w wieku od 21 do 45 lat. Na potrzeby wojska została zarekwirowana ponad połowa koni i wozów. Latem 1915 roku w rejonie Aleksandrii przeciwko wojskom austro-niemieckim walczyły jednostki Orenburgskiej dywizji kozackiej 8-ej Armii Rosyjskiej pod dowództwem generała O.O. Brusiłowa.

W styczniu 1918 roku w Aleksandrii ogłoszono władzę radziecką. A w drugiej połowie lutego tego roku Aleksandria została zajęta przez wojska kajzera. Na początku 1919 roku władzę w Aleksandrii ustanowili petlurowcy. W maju 1919 roku na stacji Aleksandria prowadzone były walki między wojskami polskimi a jednostkami brygady Nowogród-Siwerskiej 1-ej Ukraińskiej Dywizji Radzieckiej, które przywróciły władzę radziecką w miasteczku. W sierpniu tego roku Aleksandria została zajęta przez wojska polskie. W lipcu 1920 roku jednostki 12-ej i Pierwszej Armii Konnej ponownie przywróciły władzę radziecką. Ale jesienią 1920 roku została ustanowiona władza Polski. W składzie Polski Aleksandria była miasteczkiem gminy kustyńskiej powiatu wołyńskiego województwa wołyńskiego. Zdecydowana większość bezrolnych mieszkańców miasteczka zajmowała się rzemiosłami chałupniczymi. Byli wśród nich: cieśle, krawcy, koszykarze, kowale, piekarze, ślusarze, murarze, blacharze, stelmachowie (mistrz robienia wozów). Niektórzy z nich pracowali w pilśniarni, tartaku (traku) właściciela ziemskiego Lubomirskiego, w trzech młynach wodnych. Niektórzy mieszkańcy zajmowali się drobnym handlem. Targi odbywały się w mieście dwa razy w miesiącu. W Aleksandrii pracowały już dwa felczera i położna, funkcjonowały też trzy małe szkoły podstawowe (polska, ukraińska, żydowska).

W sierpniu 1927 roku w Aleksandrii odbyło się spotkanie okręgów wołyńskich „Płastu” z udziałem delegacji płastunów halickich. W miasteczku działały członkowie organizacji „Selrob”. Nasila się ruch na rzecz wyzwolenia społecznego i narodowego.

Wraz z wybuchem II wojny światowej we wrześniu 1939 roku w Aleksandrii ponownie została ustalona władza radziecka. W dniu 8 grudnia 1939 roku w miasteczku utworzono tymczasowe zarządzanie gminą. W dniu 26 lutego 1940 roku Aleksandria staje się centrum wsi i dzielnicy. Ziemia właściciela ziemskiego i polskich osadników została skonfiskowana, a przedsiębiorstwa upaństwowione. Została odnowiona praca młynu, stacji kolejowej. Otwierane są warsztaty obsługi domowej ludności, sklepy towarów przemysłowych i spożywczych. Rozpoczęto budowę drogi Aleksandria-Kostopil. Pod koniec kwietnia 1941 roku w Aleksandrii utworzono kołgosp im. T.G. Szewczenki. Założonio państwowy rezerwat bobrów, który obejmował część leśnictwa Aleksandryjskiego. Otwierają się trzy niepełne szkoły średnie. Niepiśmienni odwiedzają kółko eliminacji analfabetyzmu. Zaczynają pracę Dom Kultury i Biblioteka Rejonowa. Otwierane są szpital, apteka.

W dniu 22 czerwca 1941 roku Niemcy wiarołomnie zaatakowały Związek Radziecki. Już w dniu 1 lipca 1941 r. Aleksandria została zajęta przez wojska Hitlera. W dniu 22 września 1942 roku w Światskim lasie w pobliżu Aleksandrii okupanci rozstrzelali ponad 900 cywilów. Na miejscu ich egzekucji umieszczony jest pamiątkowy znak. W okresie okupacji rozstrzelano kolejne sto osób, a 42 zabrano do obozów pracy w Niemczech. Jednak mieszkańcy wsi nie słuchali okupantów. W dniu 25 maja 1943 roku została wysadzona komendatura niemiecka w Aleksandrii, 18 wrogów zostało zniszczonych. Niezłomnym bojownikiem o ukraińską ideę narodową wykazał się pochodzący z naszej wsi Hrytsiuk T.S., który został uwięziony 19 (!) razy za przekonania polityczne, otrzymał 4 śmiertelne wyroki. W dniu 31 stycznia 1944 roku Aleksandria została zwolniona przez żołnierzy 340-ego Pułku Strzelców Gwardii 121-ej Dywizji Strzelców Gwardii 1-ego Frontu Ukraińskiego. Ludność przynosiła żywność i własne oszczędności do Funduszu Obrony i dla kolumny czołgów „Rowenszczyzna”. 57 wieśniaków zginęło podczas wojny.

Rozpoczęto odbudowę gospodarstwa. W latach 1944–1945 odbudowano mosty nad rzeką Horyń i obiekty kolejowe oraz przywrócono drogę Aleksandria-Kostopil. Zaczyna działać zakład przemysłowy, przedsiębiorstwo torfowe, dział telekomunikacji, dział gospodarki komunalnej. Poszczególne przedsiębiorstwa produkujące dobra konsumpcyjne w 1946 roku połączyły się w rejonowy kombinat przetwórstwa spożywczego. Zaborolska Stacja Maszynowo-Traktorowa zostaje przeniesiona z Kustynia do Aleksandrii, zostaje ona umieszczona w dworze właściciela ziemskiego. W 1948 roku we wsi ponownie utworzono kolgosp im. T.G. Szewczenki. W 1950 roku cztery artele rolnicze, które zostały utworzone na terytorium Aleksandrijskiej Rady Wiejskiej, zostały połączone w jedno duże gospodarstwo. W kościele katolickim otwiera się kino, biblioteka wznawia pracę w domu księdza. Szkoła zaczyna znów działać.

W dniu 22 stycznia 1959 roku rejon Aleksandryjski został zlikwidowany.

Od 1961 roku zaczyna funkcjonować obszar sieci elektroenergetycznych. Za sukcesy w pracy w latach 70. i 80. odznaczono orderami 7 osób w rolnictwie i 2 osób w edukacji, w różnych gałęziach gospodarki narodowej około stu osób medalami.

W 1968 roku we wsi zbudowano potężny młyn walcowy z nowoczesnym wyposażeniem.

01.03.1969 roku powstała dziecięca orkiestra dęta, która w 1977 roku otrzymała tytuł „Ludowa” (obecnie – „Zrazkowa”, około 100 uczestników, lider – Prymus Edukacji Ukrainy, Honorowy Robotnik Kultury Ukrainy Wakulin W.P.).

W latach 80-tych w okolicach Aleksandrii rozpoczęto intensywną budowę 9 pionierskich obozów zdrowia.

W 1974 roku zbudowano dwukondygnacyjny budynek szkoły średniej.

W 1983 roku wprowadzono do użytku trzykondygnacyjny budynek szpitala.

1990 rok dla Aleksandrii był początkiem zgazowania instytucji i budynków mieszkalnych.

W dniu 19 sierpnia 1990 roku aktywiści Ruchu przy szerokim udziale społeczeństwa, ustanowili flagę narodową w centrum wsi Aleksandria.

17 stycznia 1992 roku – data utworzenia leśnictwa państwowego w Równe.

30 września 1999 roku – otwarcie nowego mostu samochodowego o długości 163 m nad rzeką Horyń i 5,4 km odcinka międzynarodowego korytarza drogowego.

Sierpień 2001 roku – przebudowa masowej mogiły w centrum wsi.

Listopad 2004 roku – masowe wsparcie mieszkańców Aleksandrii Pomarańczowej rewolucji, udział grupy obywateli w wydarzeniach na Majdanie w Kijowie.

W Aleksandrii urodził się i mieszkał Andrij Melnyk (1979-2015), członek operacji antyterrorystycznej, który zginął bohatersko, trzymając obronę pod Wuhłehirśkiem. Został odznaczony przez Świętego Patriarcha Kijowskiego i Rusy-Ukrainy Filareta medalem „Za Ofiarę i Miłość dla Ukrainy” oraz Dekretem Prezydenta Ukrainy Medalem III Stopnia „Za odwagę” (pośmiertnie).

Wieś Aleksandria, a wraz z nią i jej przedmieścia, teraz należące do zjednoczonej społeczności terytorialnej, rozwija się, rośnie dobrobyt mieszkańców wsi.

Ożywa starożytna chwała. Rodzi się dzień jutrzejszy.

 

Залишити відповідь

Ваша e-mail адреса не оприлюднюватиметься. Обов’язкові поля позначені *